Тавсияҳои Шурои СММ оид ба ҳуқуқи инсон дар доираи даври сеюми ШУД: роҳнамоҳо барои пешгирии шиканҷа ва тақвияти волоияти ҳуқуқ

Дар соли 2022 дар доираи даври сеюми Шарҳи универсалии даврии Шурои СММ оид ба ҳуқуқи инсон як қатор тавсияҳо қабул карда шуданд, ки ба пурзӯр намудани кафолатҳои манъи комили шиканҷа ва тақвияти волоияти ҳуқуқ равона гардидаанд. Маҷмӯи ин тавсияҳо барномаи мутамаркази ислоҳоти ҳуқуқӣ ва институтсионалиро ташкил медиҳад, ки ба пешгирии шиканҷа, таъмини таъиноти ҷавобгарӣ ва рушди механизмҳои пешгирикунанда равона шудаанд. Ин роҳнамоҳо то имрӯз аҳамияти худро нигоҳ медоранд - дар заминаи иҷрои Нақшаи миллии амалҳо барои солҳои 2023-2026 ва муқаррароти Стратегияи миллӣ дар самти ҳимояи ҳуқуқи инсон то соли 2038.

Яке аз самтҳои калидӣ тасдиқи Протоколи факултативӣ ба Конвенсияи зидди шиканҷа мебошад, ки таъсиси механизми миллии пешгирикунандаро бо дастрасии кафолатнок ба ҳамаи муассисаҳои маҳрумият аз озодӣ пешбинӣ мекунад. Модели пешгирикунанда сафарҳои мунтазам, суҳбатҳои махфӣ бо шахсони нигоҳдоришаванда, оммависозии хулосаҳо ва тавсияҳо, инчунин мустақилияти функсионалии механизмро дар назар дорад. Чунин муносибат диққатро аз баррасии ҳуқуқвайронкунии аллакай содиршуда ба пешгирии он равона месозад.

Ба давлат ҳамчунин тавсия дода шудааст, ки Протоколи дуюми факултативӣ ба Эъломияи байналмилалӣ оид ба ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсиро, ки ба бекор кардани ҷазои қатл равона шудааст, инчунин Конвенсияи байналмилалӣ оид ба ҳимояи ҳамаи шахсон аз нопадид гардидани маҷбуриро тасдиқ намояд. Такрори ин тавсияҳо дар рафти гузоришдиҳӣ аз мавқеи ҳамоҳангшудаи давлатҳои иштирокчии ШУД дар бораи зарурати гузаштан аз эътирофи декларативии стандартҳо ба таҳкими институтсионалии онҳо шаҳодат медиҳад.

Таваҷҷуҳи алоҳида ба пурра мутобиқ сохтани қонунгузории ҷиноятӣ бо Конвенсияи зидди шиканҷа равона шудааст. Сухан дар бораи муайянсозии дақиқи таърифҳои байналмилалии шиканҷа, муқаррар кардани ҷазоҳои мувофиқ, истисно намудани афв нисбати шахсони гунаҳкор дар шиканҷа, ғайри қобили қабул будани тағйир додани таркиби ҷиноят ба шакли сабуктар ва истисно кардани муҳлатҳои эътибори қонун меравад. Ин тағйирот ба бартараф кардани фосилаҳо, ки ба татбиқи формалӣ ё интихобии ҳуқуқистифодабарӣ мусоидат мекунанд, равона шудаанд.

Тавсияҳои Шуро ҳатмӣ будани баррасии ҷиддӣ ва беғаразона анҷом додани таҳқиқи ҳама аризаҳо оид ба шиканҷа ва муносибати бераҳмона, ҳолатҳои аз ҳад зиёди қувва, фавтҳо дар муассисаҳои маҳрумият аз озодӣ ва ҳодисаҳои нопадидшавии маҷбуриро таъкид мекунанд. Таъмини таъқиби судии гунаҳкорон ва ҷалб намудани онҳо ба ҷавобгарӣ ҳамчун унсури калидӣ дар мубориза бо беҷазоӣ баррасӣ мегардад. Шартҳои нигоҳдорӣ дар ҳабс бояд бо Қоидаҳои Нелсон Мандела мутобиқат кунанд ва дастрасӣ ба муассисаҳои маҳрумият аз озодӣ барои Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх бояд ба таври ҳамешагӣ таъмин бошад.

Дар қатори тавсияҳо ҳамчунин аҳамияти рушди муколама бо институтҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ташкилотҳои ғайриҳукуматӣ бо мақсади ислоҳоти системаи пенитенсиарӣ ва паҳн кардани таҷрибаи пешқадам дар самти пешгирии шиканҷа зикр гардидааст. Фарогирии ислоҳот ҳамчун омили устувории онҳо ва унсури назорати ҷамъиятӣ баррасӣ мегардад.

Нақшаи миллии амалҳо барои солҳои 2023-2026 аллакай чораҳоро барои иҷрои қисме аз тавсияҳои ШУД пешбинӣ мекунад. Айни замон пайдарҳамӣ ва пуррагии иҷрои онҳо аҳамияти хоса дорад: тасдиқи созишномаҳои калидии байналмилалӣ, таъсис ва фаъолияти пурраи механизми пешгирикунандаи миллии мустақил, таъмини таъиноти ҷавобгарӣ барои шиканҷа, таҳқиқи ҳатмии мустақилонаи ҳама ҳолатҳои фавт дар ҳабс ва аризаҳо оид ба муносибати бераҳмона, мутобиқ намудани шароити нигаҳдорӣ бо стандартҳои байналмилалӣ ва густариши ҳамкорӣ бо институтҳои ҳимояи ҳуқуқи инсон дар сатҳи байналмилалӣ ва миллӣ.

Маҷмӯи тавсияҳои Шурои СММ оид ба ҳуқуқи инсон дар доираи даври сеюми ШУД самти возеҳро барои ислоҳот муайян мекунад - институтсионалӣ намудани пешгирӣ, бартараф сохтани беҷазоӣ ва тақвияти кафолатҳои манъи комили шиканҷа. Иҷрои онҳо имрӯз ҳам шарти зарурӣ барои иҷрои уҳдадориҳои байналмилалӣ ва тақвияти системаи ҳимояи ҳуқуқи инсон боқӣ мемонад.