Нақши тарҷумон дар таъмини ҳимоя аз муносибати бераҳмона дар мурофиаи ҷиноятӣ

Ҳуқуқ ба дарки моҳияти таъқиби ҷиноятӣ яке аз кафолатҳои асосии мурофиаи судии одилона мебошад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон кафолати мазкур аз ҷумла тавассути иштироки тарҷумон дар мурофиаи ҷиноятӣ амалӣ карда мешавад.

Мувофиқи моддаи 18-и Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба шахсоне, ки забони мурофиаро намедонанд, ҳуқуқ ба истифода аз хизматрасонии тарҷумон таъмин карда мешавад. Мутобиқи моддаи 59-и КМҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон, тарҷумон уҳдадор аст баробари даъват ҳозир шавад, тарҷумаи пурра ва дақиқро бо тасдиқи дурустии он тавассути имзои худ амалӣ намояд ва ҳангоми гузаронидани амалиёти тафтишотиву судӣ махфияти маводҳои парванда ва тартиби мурофиавиро риоя кунад. Барои тарҷумаи нодурусти қасдан ё сарпечӣ аз иҷрои вазифаҳои таъиншуда тарҷумон тибқи моддаҳои 351 ва 352-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷавобгарии ҷиноятӣ ҷалб карда мешавад.

Нақши тарҷумон бо иҷрои вазифаҳои техникӣ маҳдуд намешавад. Иштироки ӯ кафолати муҳими пешгирии муносибати бераҳмона ба шумор меравад. Набудани тарҷумон ё сифати паст махсусан ҳангоми боздошт ва бозпурсӣ шахсро аз қобилияти дарки ҳуқуқҳо, мундариҷаи саволҳои додашуда ва оқибатҳои амалҳояш маҳрум мекунад. Дар чунин шароит хатари истифодаи фишор, худмаҳкумсозӣ ва дигар ҳуқуқвайронкуниҳо меафзояд.

Иштироки тарҷумон барои шахсони имкониятҳояшон маҳдуд, бахусус ношунавоён ва камшунавоён махсусан муҳим аст. Дар чунин ҳолатҳо на танҳо тарҷумаи забонӣ, балки таъмини муоширати пурра бо истифода аз забони имову ишора ё дигар воситаҳои махсус низ талаб карда мешавад. Дар сурати мавҷуд набудани чунин кумак шахс воқеан аз раванд хориҷ карда мешавад ва аз имконияти амалӣ намудани ҳуқуқ ба ҳимоя маҳрум мегардад.

Кафолати мазкур бо уҳдадориҳои байналмилалии давлат, аз ҷумла Конвенсияи зидди шиканҷаи СММ алоқаманд аст, зеро нофаҳмӣ дар бораи он чизе, ки ҳангоми амалиёти мурофиавӣ рӯй медиҳад, метавонад ҳамчун як шакли фишори равонӣ истифода шавад ва ба муносибати бад мусоидат намояд.

Дар амал, мушкилоти марбут ба таъхир дар ҷалби тарҷумонҳо, тахассуси нокифояи мутахассисон, хислати рӯякии иштироки онҳо, инчунин шумораи маҳдуди тарҷумонҳое, ки қодиранд бо шахсони дорои маъюбӣ кор кунанд, боқӣ мемонанд. Ин самаранокии кафолатҳои пешбининамудаи қонунро коҳиш медиҳад.

Ҳамин тариқ, иштироки тарҷумон дар мурофиаи ҷиноятӣ шарти зарурии таъмини ҳуқуқ ба мурофиаи одилона ва унсури муҳими ҳимоя аз муносибати бераҳмона, махсусан дар робита бо гурӯҳҳои осебпазир мебошад.