Кафолатҳои мурофиавии ҳимоя аз шиканҷа дар мурофиаи ҷиноятӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон

Кафолатҳои мурофиавии ҳимоя аз шиканҷа дар мурофиаи ҷиноятӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин дар уҳдадориҳои байналмилалии кишвар муқаррар гардидаанд. Онҳо ба пешгирии муносибати бераҳмона, таъмини волоияти қонун ва ҳимояи шаъну шарафи инсон равона карда шудаанд.

Мувофиқи моддаи 11-и Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳеҷ касро бе асоси қонунӣ боздошт кардан ё ба ҳабс гирифтан мумкин нест ва ҳабс танҳо бо қарори суд иҷозат дода мешавад. Шахсоне, ки ба боздошт ё ҳабс гирифтор гардидаанд, бояд дар шароити барои ҳаёт ва саломатиашон бехатар нигаҳдорӣ шуда, ҳуқуқ ба шикоят карданро доранд. Қонун инчунин озодкунии фаврии шахсонеро, ки ғайриқонунӣ аз озодӣ маҳрум шуда ё аз муҳлати ҷазо зиёдтар нигоҳ дошта шудаанд, пешбинӣ мекунад ва дар ҳамин ҳол, қарори суд дар бораи озодкунӣ бояд ҳатмӣ ва фаврӣ иҷро гардад.

Мувофиқи моддаи 88(1)-и Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ, далелҳое, ки бо истифодаи зӯроварӣ, таҳдид, шиканҷа ё дигар амали ғайриқонунӣ ба даст оварда шудаанд, қувваи қонунӣ надоранд ва наметавонанд ҳамчун асоси айбдоркунӣ истифода шаванд.

Моддаи 94-и Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ ҳуқуқ ба ҳимоя, аз ҷумла ҳуқуқи нишондод надодан муқобили худ ва ҳуқуқ ба истифода аз ёрии адвокат аз лаҳзаи боздошти воқеӣ ё эълони айбдориро муқаррар намудааст.

Назорати судӣ аз болои маҳдудиятҳои озодӣ аҳамияти муҳим дорад. Тибқи моддаҳои 110-112-и Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ, нигоҳ доштан дар ҳабс ва дигар чораҳои пешгирикунанда танҳо бо қарори суд татбиқ карда мешаванд, ки ба кам намудани хатари муносибати ғайриқонунӣ ва шиканҷа равона гардидааст.

Ҳуқуқ ба шикоят кардан аз амалҳои шахсони мансабдор низ кафолати муҳим аст. Мувофиқи моддаи 120-и Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ, иштирокчиёни мурофиаи ҷиноятӣ ҳуқуқ доранд, ки аз амалҳои муфаттиш, айбдоркунанда, прокурор ва суд, аз ҷумла далелҳои муносибати ғайриқонунӣ ва зӯроварӣ шикоят кунанд.

Сабти ҳатмии амалҳои мурофиавӣ кафолати иловагии тибқи муқаррароти Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ дар бораи санадкунонии амалҳои тафтишотӣ пешбинишуда ба шумор меравад, ки назорати қонунии онҳоро таъмин мекунад ва ба пешгирии истифодаи усулҳои ғайри қобили қабул равона гардидааст.

Системаи кафолатҳои мурофиавии ҳимоя аз шиканҷа дар Ҷумҳурии Тоҷикистон хусусияти фарогир дошта, меъёрҳои қонунгузории мурофиавии ҷиноятӣ, муқаррароти конститутсионӣ ва стандартҳои байналмилалиро дар самти ҳуқуқи инсон дар бар мегирад.

Уҳдадориҳои байналмилалии давлат, аз ҷумла муқаррароти Конвенсияи зидди шиканҷа, ки Тоҷикистон узви он аст, аҳамияти муҳим доранд. Ин ҳуҷҷати байналмилалӣ давлатро уҳдадор мекунад, ки барои пешгирии шиканҷа, таъмини тафтиши чунин ҳолатҳо ва ба ҷавобгарӣ ҷалб намудани гунаҳкорон чораҳои муассир андешад.

Кафолатҳои мурофиавии ҳимоя аз шиканҷа дар мурофиаи ҷиноятӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқии конститутсионӣ, мурофиавӣ ва байналмилалӣ-ҳуқуқӣ, аз ҷумла манъи шиканҷа, принсипи қонуният, ғайри қобили қабул будани далелҳои ғайриқонунӣ ба даст овардашуда, ҳуқуқ ба ҳимоя, назорати судӣ ва ҳуқуқ ба шикоятро дар бар мегиранд. Ин меъёрҳо системаи кафолатҳои ҳуқуқиро ташкил медиҳанд, ки ба пешгирии шиканҷа ва таъмини мурофиаи одилонаи судии ҷиноятӣ нигаронида шудаанд.