Фарқи байни шиканҷа ва баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ дар қонунгузории Тоҷикистон

Шиканҷа ва баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ дар қонунгузории ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон таркибҳои алоҳидаи ҷиноятҳо буда, як қатор фарқиятҳо доранд.

Соли 2012 ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон моддаи алоҳидаи 143¹ ворид карда шуд, ки барои шиканҷа ҷавобгарӣ пешбинӣ мекунад. Тибқи ин меъёр шиканҷа ҳамчун қасдан расонидани дарди ҷисмонӣ ё ранҷу азоби рӯҳӣ аз ҷониби шахсе, ки дар мақоми расмӣ фаъолият мекунад ё бо розигии ӯ ва ё бо дастури ӯ шинохта мешавад. Ба чунин мақсадҳо аз ҷумла гирифтани худиқрорӣ ё маълумот, ҷазо барои амали содиршуда ё тахмин, тарсонидан ё маҷбурсозӣ дахл доранд.

Дар навбати худ, моддаи 316-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ, яъне содир кардани амалҳое, ки аз доираи салоҳияти ӯ берун мераванд ва боиси нақзи назарраси ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрвандон ё давлат мегарданд, ҷавобгарӣ муқаррар намудааст.

Тафовут байни ин ҷиноятҳо пеш аз ҳама дар хусусияти амалҳост. Шиканҷа қасдан расонидани дарди шадиди ҷисмонӣ ё ранҷу азоби рӯҳиро ба ҷабрдида дар бар мегирад. Баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ дар содир кардани амалҳое ифода меёбад, ки берун аз доираи салоҳияти ба шахс додашуда мебошанд ва метавонанд ба ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон ё давлат зарар расонанд.

Фарқияти назаррас ҳадафи кирдор аст. Барои шиканҷа мақсади мушаххас, ба монанди ба даст овардани худиқрорӣ ё маълумот, ҷазо, тарсонидан ё маҷбурсозӣ хос аст. Дар ҳолатҳои баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ чунин ҳадаф нишонаи ҳатмии таркиби ҷиноят ба шумор намеравад.

Субъекти ҷиноят низ фарқ мекунад. Шиканҷа метавонад аз ҷониби шахси мансабдор ё шахси дигаре, ки бо дастури ӯ, бо огоҳӣ ё розигии ӯ амал мекунад, содир шавад. Дар ҳолатҳои баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ субъект танҳо шахси мансабдор буда метавонад.

Шиканҷа дараҷаи баланди хатари ҷамъиятӣ тавсиф мешавад, зеро он нақзи ҷиддии ҳуқуқи инсон буда, ба шаъну шараф, саломатӣ ва дахлнопазирии шахсӣ халал мерасонад. Баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ бо вайрон кардани интизоми хизматӣ ва сӯйистифода аз вазифаҳои хизматӣ алоқаманд аст.

Фарқиятҳо инчунин дар дараҷаи ҷавобгарии ҷиноятӣ ба назар мерасанд. Шиканҷа, тибқи моддаи 143¹ КҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамчун ҷинояти вазнинтар нисбат ба шахс тасниф шуда, ҷазоҳои сахттарро пешбинӣ менамояд. Баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ, мувофиқи моддаи 316 КҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамчун ҷиноят бар зидди хизмати давлатӣ тасниф шуда, чун қоида, ҷазои сабуктарро пешбинӣ мекунад.

Ҳамин тариқ, ин ҷиноятҳо аз рӯйи нишонаҳо ва дараҷаи хатари ҷамъиятӣ ба таври назаррас фарқ мекунанд. Аз ин рӯ, ҳангоми таснифи амалҳо, махсусан дар ҳолатҳои истифодаи шиканҷа, муҳим аст, ки таркиби ҷиноят дуруст муайян карда шавад, то масъулият махсусан барои ҷинояти шиканҷа ба миён ояд.