Ҳуқуқи муроҷиат ба мақомоти байналмилалии ҳимоя аз шиканҷа

Озодӣ аз шиканҷа ҳуқуқи мутлақ ва ҷудонашавандаи инсон ба шумор меравад. Дар ҳолатҳое, ки механизмҳои миллии ҳимоя номуассиранд ё аз байн рафта бошанд, унсурҳои байналмилалии ҳимоя, аз ҷумла Кумитаи зидди шиканҷа ва Кумитаи ҳуқуқи инсони Созмони Милали Муттаҳид нақши муҳим мебозанд.

Кумитаи зидди шиканҷа (КЗШ) ва Кумитаи ҳуқуқи инсон (КҲИ)-и СММ

Шартномаҳои байналмилалӣ имконияти пешниҳоди хабарҳо (шикоятҳо)-и инфиродӣ ба кумитаҳои зикргардидаро пешбинӣ менамоянд, ба шарте ки давлат салоҳияти онҳоро эътироф карда бошад.

Ҳуқуқи пешниҳоди шикоят ба категорияҳои зерини шахсон дода мешавад. Қурбонӣ метавонад шахсан бо шикоят муроҷиат намояд, агар ҳуқуқҳои ӯ аз ҷониби давлати узв, новобаста аз шаҳрвандӣ ё синну сол поймол карда шуда бошанд. Намоянда, аз ҷумла адвокат ё ташкилоти ғайриҳукуматӣ метавонад шикоятро танҳо бо розигии хаттии ҷабрдида пешниҳод намояд; тасдиқи нотариалии ваколатнома талаб карда намешавад, аммо дар ҳуҷҷат бояд ҳуқуқи намояндагии манфиатҳо махсусан ба Кумитаи дахлдори СММ ба таври возеҳ зикр гардад. Хешовандон метавонанд шикоят пешниҳод кунанд, агар ҷабрдида фавтида ва ё дар шароити мавҷуд набудани робита бо муҳити беруна қарор дошта бошад, вале ҳамзамон асоснок намудани имконнопазирии гирифтани розигии расмӣ зарур аст.

Шикоят бояд ба шартҳои қабулшаванда ҷавобгӯ бошад. Барои Кумитаи ҳуқуқи инсон муқаррар гардидааст, ки на дертар аз панҷ соли баъди тамом шудани воситаҳои дохилии ҳимояи ҳуқуқӣ шикоят пешниҳод намояд. Аммо, агар шиканҷаи эҳтимолӣ то замони аз ҷониби давлат эътироф гардидани салоҳияти Кумита оғоз шуда, вале баъд аз ин сана идома ёфта бошад ё пас аз эътирофи салоҳият мақомот аз тафтиши далелҳои қаблан сабтшуда саркашӣ кунанд, баррасии нақзкориҳои давомдор иҷозат дода мешавад. Кумитаҳо парвандаҳоеро, ки дар баррасии мақомоти дигари судии байналмилалӣ, аз ҷумла Суди Аврупо оид ба ҳуқуқи инсон қарор доранд, баррасӣ намекунанд, аммо муроҷиати мувозӣ ба расмиёти махсуси СММ иҷозат дода мешавад, зеро онҳо хусусияти судӣ надоранд.

Тамом шудани воситаҳои дохилии ҳимоя

Шарти ҳатмии муроҷиат ба мақомоти байналмилалӣ анҷом додани ҳамаи чораҳои муассири дохилии ҳимоя ба шумор меравад. Дар парвандаҳои марбут ба шиканҷа таъқиби ҷиноятии шахсони гунаҳкор воситаи муассири ҳимоя дониста мешавад.

Дар ҳолатҳое, ки онҳо воқеан дастрас нестанд, бесамаранд, бо таъхирҳои беасос ҳамроҳанд ё барои амнияти аризадиҳанда хатар эҷод мекунанд, истифодаи воситаҳои ҳимоя талаб карда намешавад.

Пойгоҳи далелҳо

Шикоят бояд маълумоти ба парванда дахлдор, тасдиқшуда ва муфассалро дар бар гирад. Унсурҳои асосии пойгоҳи далелҳо аризаи муфассали ҷабрдида бо тасвири усулҳои шиканҷа, басомад, давомнокӣ, инчунин зикри шахсони эҳтимолӣ ва ваколатҳои онҳо; ҳуҷҷатҳои тиббӣ, аз ҷумла хулосаҳои табибон ва равоншиносон, ки аз рӯйи имкон мувофиқи Протоколи Истанбулӣ тартиб дода шудаанд; далелҳои визуалӣ, ба монанди аксҳои ҷароҳатҳои ҷисмонӣ; инчунин ҳуҷҷатҳои расмӣ, аз ҷумла нусхаҳои шикоятҳо ба прокуратура, ҳисоботҳои милитсия ва қарорҳои суд ба шумор мераванд.

Чиро талаб кардан мумкин аст (воситаҳои ҳимояи ҳуқуқӣ)

Дар аризаи худ ба Кумита шикояткунанда ҳуқуқ дорад талаб намояд, ки ба давлат барои андешидани чораҳои мушаххас тавсия дода шавад. Дар мавриди қурбонӣ, ин метавонад озодкунии фаврӣ, бознигарии ҳукм, агар он дар асоси нишондоди ғайриихтиёрӣ таъин шуда бошад, пардохти ҷубронпулӣ ва офиятбахшии тиббиву равониро дар бар гирад. Ба тадбирҳои умумӣ тақвияти мустақилияти судӣ, татбиқи сабти ҳатмии видеоии бозпурсиҳо, инчунин амалисозии қонунгузории миллӣ дар самти пешгирии шиканҷа дахл доранд.

Маълумоти амалӣ: шикоятро ба куҷо бояд фиристод?

Шикоятҳо ба Бахши аризаҳои Дафтари Комиссари Олии СММ оид ба ҳуқуқи инсон бо суроғаи Petitions and Inquiries Section, Office of the High Commissioner for Human Rights, United Nations Office at Geneva, 1211 Geneva 10, Switzerland равон карда мешаванд.

Тавсия дода мешавад, ки суроғаи адвокат ё ташкилоти ғайриҳукуматӣ барои мукотиба зикр гардад, то хатари гум шудани мукотибот дар сурати кӯчидани аризадиҳанда кам карда шавад. Дар ҳолати зарурӣ, аризадиҳанда метавонад оид ба риояи махфият ва истифодаи ҳарфҳои аввали ном ба ҷои номи пурра дар маводҳои оммавии Кумита дархост пешниҳод намояд.