Ғайри қобили қабул будани далелҳои бо шиканҷа ба даст овардашуда: меъёрҳо ва мушкилоти татбиқ дар Тоҷикистон

Манъи истифодаи далелҳое, ки бо истифода аз шиканҷа ё дигар усулҳои ғайриқонунӣ ба даст оварда шудаанд, яке аз унсурҳои асосии ҳимояи ҳуқуқи инсон дар мурофиаи ҷиноятӣ ба шумор меравад. Дар қонунгузории Тоҷикистон ин кафолат дар моддаи 88-и Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ пешбинӣ гардидааст.

Тибқи ин меъёр, далелҳое, ки ҳангоми бозпурсӣ ё тафтишоти пешакӣ бо истифодаи зӯроварӣ, фишор, расонидани ранҷу азоб, муносибати ғайриинсонӣ ё дигар усулҳои ғайриқонунӣ ба даст оварда шудаанд, ғайри қобили қабул ҳисобида мешаванд ва наметавонанд ҳамчун асос барои айбдоркунӣ истифода гарданд. Барои ҳамин, қонун имконияти қонунӣ гардонидани натиҷаҳоеро, ки бо нақзи ҳуқуқҳои асосии шахс ба даст оварда шудаанд, истисно мекунад.

Ин меъёр ба стандартҳои байналмилалӣ, аз ҷумла муқаррароти Конвенсияи зидди шиканҷа мувофиқат мекунад ва на танҳо ба ҳимояи шахси мушаххаси айбдоршуда, балки барои пешгирии худи амалияи истифодаи шиканҷа низ равона шудааст.

Аммо, дар амал татбиқи ин манъсозӣ бо як қатор мушкилот рӯ ба рӯ мегардад. Механизми муассири мурофиавии ба таври худкор хориҷ намудани чунин далелҳо аз мурофиаи судӣ вуҷуд надорад. Исбот кардан масъалаи муҳим боқӣ мемонад: дар амал махсусан шахсе, ки дар бораи истифодаи зӯроварӣ хабар медиҳад, маҷбур аст исбот кунад, ки далелҳо таҳти фишор ба даст оварда шудаанд, ки ин бо назардошти дастрасии маҳдуд ба далелҳо ва вобаста будан аз амали мақомоти ҳифзи ҳуқуқ душвор аст.

Ҳамин тариқ, сарфи назар аз мавҷудияти меъёрҳои возеҳи қонунгузорӣ, самаранокии он асосан аз сабаби таҳияи нокифояи расмиёти татбиқ маҳдуд аст, ки аҳамияти пешгирикунандаи манъсозиро коҳиш медиҳад ва ба зарурати татбиқи амалияи ҳуқуқистифодабарӣ ишора мекунад