Мушоҳидаҳои ҷамъбастии Кумитаи СММ оид ба ҳуқуқи кӯдак: барои ҳимояи кӯдакон аз зӯроварӣ ба Тоҷикистон чӣ тавсия дода шуд?

Дар соли 2017 аз рӯйи натиҷаҳои баррасии гузоришҳои даврии сеюм - панҷуми Тоҷикистон Кумитаи СММ оид ба ҳуқуқи кӯдак ба давлат маҷмуи тавсияҳоро пешниҳод кард, ки ба пешгирии шиканҷа, муносибати бераҳмона ва ҳама гуна шаклҳои зӯроварӣ нисбати кӯдакон равона шудаанд.

Солҳо сипарӣ шуданд, аммо масъалаҳое, ки он вақт ба миён гузошта шуда буданд, актуалӣ боқӣ мемонанд. Баръакс, онҳо ҳамчунон муайянсозии вазъи ҳимояи ҳуқуқи кӯдаконро идома медиҳанд ва таваҷҷуҳи системавиро аз ҷониби давлату ҷомеа талаб мекунанд.

Хатари муносибати бераҳмона ҳангоми боздошт: масъалае, ки назорати доимиро талаб мекунад

Кумита аз хабарҳо оид ба хатари шиканҷа ва муносибати бераҳмона нисбати кӯдакон ҳангоми боздошт, интиқол ба мақомоти корҳои дохилӣ ва гузаронидани бозпурсӣ изҳори нигаронӣ кард. Ба ҳукумат тавсия дода шуд, ки иҷрои самараноки қонунгузориро таъмин намояд, гунаҳкоронро ба ҷавобгарӣ ҷалб созад ва ҷубронпулиро ба кӯдакони ҷабрдида кафолат диҳад.

Имрӯз ин тавсияҳо муҳимияти худро нигоҳ медоранд. Самаранокии кафолатҳои ҳуқуқӣ на танҳо бо мавҷудияти меъёрҳо дар қонун, балки аз рӯйи татбиқи амалии онҳо, шаффофияти расмиёт ва дастрасии кӯдакон ба ҳимоя аз лаҳзаи аввали тамос бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ муайян карда мешавад.

Зарурати манъи танҳо нигоҳ доштани ноболиғон ҳамчун чораи интизомӣ махсусан таъкид карда шуд. Риояи стандартҳои байналмилалӣ дар ин самт нишондиҳандаи муҳими инсондӯстонаи низом боқӣ мемонад.

Мониторинг ва механизмҳои шикоят: калид барои пешгирӣ

Кумита тавсия дод, ки кафолатҳои институтсионалии ҳимоя пурзӯр карда шаванд, захираҳои кофӣ барои назорати ҳама ҷойҳое, ки кӯдакон метавонанд дар он ҷойҳо қарор дошта бошанд, аз ҷумла муассисаҳои пӯшида ва муассисаҳои нигоҳубини алтернативӣ таъмин гарданд.

Дар шароити имрӯза мустақилият ва мунтазамии чунин мониторинг махсусан муҳим аст. Бе назорати системавӣ муайян кардани хатарҳо, пешгирии қонуншиканиҳо ва эҷоди эътимод ба институтҳои давлатӣ ғайриимкон аст.

Дастрасии кӯдакон ба механизмҳои махфӣ ва бехатари шикоят низ ба ҳамин андоза муҳим аст. Имконияти хабар додан дар бораи зӯроварӣ бидуни тарс аз оқибатҳо асоси ҳимояи муассир аст.

Манъи ҷазои ҷисмонӣ ва фарҳанги бидуни зӯроварӣ

Кумита пойфишорона даъват намуд, ки ҷазои ҷисмонӣ дар ҳама самтҳо - дар оила, муассисаҳои таълимӣ ва пӯшида ба таври қатъӣ манъ карда шавад.

Масъалаи даст кашидан аз усулҳои тарбияи зӯроварона имрӯз ҳам муҳим боқӣ мемонад. Эҷоди фарҳанги таҳаммулпазирии сифрӣ нисбат ба зӯроварӣ бидуни манъи возеҳи ҳуқуқӣ, корҳои системавии пешгирикунанда ва дастгирии оила ғайриимкон аст.

Дастгирии кӯдакон - қурбониёни зӯроварӣ, дастрасӣ ба офиятбахшӣ ва кумаки равонӣ низ ҳамчун афзалиятҳо боқӣ мемонанд. Бе барқароршавии ҷабрдидагон дар бораи ҳимояи пурраи ҳуқуқҳои онҳо сухан гуфтан номумкин аст.

Муҳимияти тавсияҳо дар шароити имрӯз

Нақшаи миллии амалҳо барои солҳои 2018-2022 чораҳоро барои аз байн бурдани ҳама гуна шаклҳои зӯроварӣ ва ҷазои ҷисмонӣ нисбати кӯдакон пешбинӣ карда буд. Имрӯз устувории ин талошҳо ва рушди минбаъдаи онҳо масъалаи калидӣ мебошад.

Тавсияҳои Кумитаи СММ оид ба ҳуқуқи кӯдак на ҳуҷҷати расмӣ барои давраи ҳисоботӣ, балки роҳнамо барои сиёсати дарозмуддат мебошанд. Татбиқи онҳо мустақиман бо тақвияти кафолатҳои ҳимояи мурофиавии кӯдакон, институтсионализатсияи мониторинги мустақил ва ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ алоқаманд аст, ки дар он зӯроварӣ нисбати кӯдакон дар ҳеҷ сурат қобили қабул нест.

Дар ин замина, бозгашт ба тавсияҳои соли 2017 на танҳо як нуқтаи назар, балки хотиррасон кардан аст, ки ҳимояи кӯдакон аз шиканҷа ва муносибати бераҳмона таваҷҷуҳи доимӣ ва амали пайвастаро талаб менамояд.